Đòn bẩy nâng tầm giá trị nông sản

Đổi mới cách chế biến, bảo quản

Từ lợi thế sau hợp nhất, Quảng Ngãi mở rộng không gian phát triển nông nghiệp quy mô lớn với tổng diện tích tự nhiên đạt hơn 1,4 triệu héc ta. Sở hữu sự giao thoa độc đáo của hai vùng khí hậu Đông - Tây Trường Sơn, tỉnh có lợi thế từ kinh tế biển, kinh tế rừng đến nông nghiệp ứng dụng CNC.

Giai đoạn 2021 - 2025, ngành nông nghiệp địa phương đã ghi nhận những con số ấn tượng: Tổng giá trị tăng thêm (GRDP) khu vực nông, lâm, thủy sản năm 2025 ước đạt hơn 15,4 nghìn tỷ đồng. Trong đó, nông nghiệp tăng 4,89%; lâm nghiệp tăng 5,35%; thủy sản tăng 3,56%. Đây chính là tiền đề và dư địa khổng lồ cho ngành công nghiệp chế biến nông sản bứt phá.

Hợp tác xã Chè sạch Đông Trường Sơn ứng dụng công nghệ sấy thăng hoa cho các sản phẩm chè cao cấp.

Nhằm nâng cao chuỗi giá trị nông sản địa phương, những năm qua Quảng Ngãi đã và đang tập trung đẩy mạnh đổi mới sáng tạo trong chế biến, bảo quản, đặc biệt, chú trọng triển khai nhiều đề tài, dự án khoa học và công nghệ (KH&CN) thiết thực.

Từ đó, nhiều công nghệ tiên tiến được chuyển giao trực tiếp đến các địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã (HTX) và người dân, giúp tăng năng suất, chất lượng sản phẩm và nâng cao thu nhập cho người lao động.

Minh chứng rõ nét nhất cho tư duy làm nông nghiệp thời đại số là dự án “Ứng dụng tiến bộ KH&CN xây dựng mô hình trồng một số giống chè mới, thâm canh và chế biến chè xanh, chè Ô long”.

Chú trọng đầu tư bài bản, HTX Chè sạch Đông Trường Sơn đã đưa vào vận hành dây chuyền chế biến tiên tiến, đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của các dòng chè cao cấp như Ô long, Matcha, Mao tiêm và chè xanh thơm.

Không dừng lại ở đó, HTX này còn tiên phong ứng dụng công nghệ chế biến sâu để đa dạng hóa hệ sinh thái sản phẩm, từ chè túi lọc tiện lợi, chè Matcha đến điều chế thành các thức uống thơm ngon, hấp dẫn thị hiếu khách hàng như trà Kombucha và nước hồng trà.

Với công nghệ hút chân không chuyên dụng và kiểm soát độ ẩm dưới 5%, sản phẩm luôn giữ trọn hương vị nguyên bản, chống oxy hóa và ẩm mốc tuyệt đối. Sự bứt phá về công nghệ này không chỉ giúp giảm tổn thất, tiết kiệm năng lượng mà còn gia tăng giá trị kinh tế từ 20 - 30%, tạo việc làm cho khoảng 50 - 80 người làm việc thường xuyên tại HTX.

Giám đốc HTX Chè sạch Đông Trường Sơn Nguyễn Công Hội cho biết, HTX đã chủ động trồng mới hơn 120ha các giống chè chất lượng cao như Kim Tuyên, PH8, LCT1, Phúc Vân Tiên. Việc đầu tư trang thiết bị hiện đại từ Đài Loan, Trung Quốc... kết hợp công nghệ sấy lạnh, sấy thăng hoa là chìa khóa giúp giảm tổn thất sau thu hoạch và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường.

Tại Công ty TNHH Nông Lâm Nghiệp TBT, bài toán giảm tổn thất trong bảo quản lúa gạo cũng tìm được lời giải. Từ sự hỗ trợ của Bộ KH&CN và Sở KH&CN, doanh nghiệp đã tối ưu hóa hệ thống kho mát công suất 400 tấn, đồng thời đầu tư công nghệ chế biến rượu gạo chất lượng cao để khép kín chuỗi giá trị.

Chủ tịch HĐTV Công ty TNHH Nông Lâm Nghiệp TBT Phạm Văn Thi chia sẻ, nhờ ứng dụng KH&CN, công ty đã giải quyết tốt vấn đề chế biến, bảo quản hạt giống và lúa gạo. Lúa tươi thu hoạch được đưa ngay vào hệ thống sấy, làm sạch rồi bảo quản kho lạnh, giúp giảm chi phí lao động và nâng cao chất lượng.

Giai đoạn 2026 - 2027, công ty định hướng xây dựng dây chuyền sấy lúa bán tự động quy mô 80 tấn/mẻ và mở rộng kho mát lên 500 - 600 tấn, nâng năng lực chế biến tăng gấp 2 lần.

Nâng cao hiệu quả kinh tế

Việc chuyển giao thành công các quy trình bảo quản và chế biến hiện đại đã tiếp sức cho các sản phẩm đặc sản địa phương, không chỉ giảm thiểu tổn thất sau thu hoạch mà còn nâng cao hàm lượng giá trị, giúp nông sản tự tin gia nhập các chuỗi phân phối thực phẩm sạch.

Nhờ hoàn thiện, làm chủ quy trình sản xuất, HTX sản xuất Nông lâm nghiệp và Thương mại dịch vụ Sơn Bua đã thành công khi thực hiện dự án “Ứng dụng KH&CN khai thác, phát triển sản phẩm măng vót theo chuỗi giá trị”.

Dự án đã xây dựng thành công 3 mô hình chế biến với sản lượng: Măng muối chua 1.300kg (vượt 30% kế hoạch); măng dầm tỏi ớt 2.000kg (vượt 400%); măng sấy khô bao gói 200kg (đạt 100%). Năm 2024, các sản phẩm măng vót muối chua, măng vót dầm ớt tỏi và măng vót sấy khô hút chân không của HTX đã đạt chứng nhận sản phẩm OCOP 3 sao.

Việc chuyển giao thành công các quy trình bảo quản đã giúp đặc sản vùng cao phá bỏ rào cản về thời gian sử dụng, tự tin đi vào các hệ thống phân phối thực phẩm sạch.

Công ty TNHH Hoàng Linh Bitotech, ở TP. Hồ Chí Minh đã phối hợp với HTX, tổ hợp tác trong tỉnh xây dựng dự án chuỗi liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm gừng sẻ và đã chế biến thành công gần 3.000kg bột gừng khô (độ ẩm ≤10%).

Từ sản phẩm bột gừng, dự án đã chế biến sâu thành 2 sản phẩm chính là cốm gừng đông trùng hạ thảo, viên ngậm gừng và được cấp giấy chứng nhận sản phẩm OCOP 3 sao.

Hiệu quả công nghệ tiếp tục phát huy tại dự án xây dựng mô hình trồng và chế biến cây dược liệu sa nhân tím, ngũ vị tử Ngọc Linh, đảng sâm Việt Nam theo chuẩn GACP-WHO của Công ty CP Sâm Ngọc Linh, xã Tu Mơ Rông.

Dự án tiếp nhận thành công công nghệ nhân giống, trồng trọt và chế biến sâu hơn 5.000 gói trà hòa tan, trà túi lọc và 1.000 chai rượu dược liệu, tạo đòn bẩy kinh tế giúp đồng bào vùng cao làm giàu bền vững.

Kết quả thành công của các dự án trên chính là minh chứng rõ nét về ứng dụng đồng bộ các giải pháp KH&CN trong chế biến, bảo quản nông sản, giúp ổn định đầu ra sản phẩm, tạo bước ngoặt thay đổi nhận thức của người dân từ canh tác nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa bền vững.

Theo Thạc sĩ Đào Thanh Khê, giảng viên khoa Công nghệ hóa học (Trường Đại học Công thương TP.Hồ Chí Minh), để hỗ trợ hiệu quả cho nông dân và doanh nghiệp, chúng ta cần tư duy rằng, mỗi cải tiến nhỏ trong sản xuất đều là đổi mới sáng tạo, không nhất thiết phải là những điều quá vĩ mô.

Quảng Ngãi cần có định hướng rõ ràng, trong đó, tập trung đầu tư chế biến sâu cho những nông sản đang dư thừa sản lượng hoặc chủ động chuyển đổi sang các loại cây trồng mới có giá trị kinh tế cao hơn.

Đặc biệt, để nâng cao hàm lượng giá trị cho nông sản địa phương, cần tập trung đầu tư vào 6 công nghệ cốt lõi chế biến sau thu hoạch bao gồm: Rửa và bảo quản sơ bộ; chiết xuất; cô đặc chân không và cô đặc chân không thu hồi dung môi; ứng dụng enzyme và vi sinh vật; công nghệ sấy; sấy CNC kết hợp tiệt trùng, thanh trùng.

Khi những rào cản về thời gian bảo quản được tháo gỡ bằng công nghệ chế biến sâu, nông sản Quảng Ngãi không chỉ mang lại giá trị kinh tế vượt trội mà còn tự tin bước vào các chuỗi cung ứng toàn cầu, hiện thực hóa kỳ vọng đưa nông sản địa phương vươn tầm thế giới.

Bài, ảnh: PHƯƠNG DUNG